و شيرخشت خلط را نرم كنند و اگر كافى نباشد تنقيه كنند . اما اگر مزاج پاك شد ولى اسهال آرام نگرفت ، جوز بويا داروئى بسيار خوبست زيرا از اسهال جلوگيرى و قواى بدن و حرارت غريزى را تقويت مىكند و بايد لعاب به‌دانه به مريض تنقيه شود . قى و بيرون‌روى را اگر همراه با حرارت و التهاب باشد اين معجون تسكين مىبخشد : گلبرگ گل سرخ ، سماق دانه گرفته از هركدام پنج جزء ، طباشير دو جزء و گل ارمنى سه جزو آنها را با ده جزو شربت انار يا ليمو يا رب ريواس يا رب سيب خمير مىكنند و به بيمار مىخورانند . فصل و با در اين دوره اين بيمارى را ( Cholera ) همه مىشناسند كه قى و اسهالى است همه‌گير كه در اثر حركات اجرام آسمانى و وجود سميتى در آب و هوا پيدا مىشود « 1 » در كتابهاى قديمى نامى از آن نيست و شايد در آن دوره‌ها شيوع نداشته و خداوند در اين روزگاران بندگان خودش را به آن مبتلا كرده و بايد به خود او پناه ببريم . اين بيمارى بدترين بيماريهاى همه‌گير است و همين‌كه در هوا پيدا شد و در بدنهاى كم‌توان اثر گذاشت هيچ درمانى مثل گريختن و جابجا شدن نيست و بلكه بايد از عذاب خداوند بسوى خود او بگريزند و از قضاى خدا نمىتوان گريخت و هيچ‌چيز كسى را از او بىنياز نمىكند . به‌هرحال ، اگر گريز ممكن نباشد بايد كبد را

--> ( 1 ) لازم نيست كه هوا كدر و پر از بخار و غليظ شود خود من در يكى از سالها در كرمان وباى همه‌گيرى را ديده‌ام كه هوا هم در كمال صافى و درخشندگى و لطافت بود و چه‌بسا كه هوا بد و متراكم و بخاردار و ابرى بوده اما وبائى نبوده است بلكه اين در اثر حالات فلكى و پيدا شدن سميتى در هواست و به خدا پناه مىبريم . مؤلف ا ع